اگر برآورد یا صورت وضعیت پروژههای عمرانی را بررسی کرده باشید ، احتمالا عبارت ” ضریب بالاسری و هزینه بالاسری ” را شنیده اید. اما ضریب بالاسری چیست؟
برای رسیدن به پاسخ این پرسش لازم است ابتدا به سوالات دیگری جواب دهیم.
بجز هزینههای مستقیم موارد اجرایی Direct Costs که در قراردادها در ردیفهای فهرست بها دیده میشود. هزینههای غیرمستقیم دیگری (Indirect Costs) نیز به پیمانکار تحمیل میشود که در صورت عدم توجه به آنها باعث وارد شدن ضررهای هنگفتی به پیمانکار میشود.این هزینهها میتوانند مستقیما مربوط به یک پروژه پیمانکار در ارتباط باشند و یا حتی با چندین پروژه در حال ساخت که پیمانکار در دست دارد، مربوط شود.برا ی در نظر گرفتن اینگونه هزینه ها، ضریبی وجود دارد به نام “ضریب بالاسری” که تمام موارد یاد شده به علاوه موارد دیگر (که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت) را در میگیرد.اهمیت این موضوع آنجا مشخص میشود که سازمان برنامه و بودجه کشور، مبحثی را به ضریب بالاسری اختصاص میدهد و در پیوست سوم فهرست بها کاملا به آن میپردازد.
مطابق با پیوست ۳ فهرست بها، هزینههای بالاسری به 2 دسته تقسیم میشوند:
هزینه هایی که نمیتوان آنها را به کار مشخصی مربوط کرد یعنی دقیقا نمیتوان مشخص کرد که از نظر مالی چه مقداری باید در هریک از موارد دیده شود. فهرست بها موارد زیر را جزو هزینههای بالاسری عمومی میداند:
مطلب پیشنهادی: انجام نقشه کشی ساختمان
هزینه هایی که میتوان آنها را به کار مشخصی مربوط کرد یعنی مواردی که مستقیما با کار در ارتباط هستند و میتوان عدد و رقمی را برای هریک از موارد آن اختصاص داد. طبق فهرست بها هزینههای بالاسری کار شامل موارد زیر میشود:
هزینه هاى سرمایه گذارى که شامل موارد زیر است:
هزینه هاى مستمر کارگاه, که شامل موارد زیر است:
هزینه دستمزد نیروى انسانى، سرپرستى عمومى کارگاه، دفتر فنى، ادارى، مالى و تدارکات، کمپ و کانتین و خدمات و حفاظت و حراست. همچنین، هزینه دستمزد سایر عوامل کارگاه که در قیمت ردیفهاى فهرست بها و هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه، منظور نشده است.
مطلب پیشنهادی: شرکت پیمانکاری ساختمان
مقدار ضریب بالاسری برای طرحهای عمرانی و طرحهای غیرعمرانی متفاوت است. برای روشنتر شدن موضوع ابتدا به تعریف طرح عمرانی بپردازیم :
طرح عمرانی : مجموعه عملیات و خدمات مشخصی است که براساس مطالعات توجیهی فنی و اقتصادی یا اجتماعی که توسط دستگاه اجرایی انجام میشود، طی مدت معین و با اعتبار معین برای تحقق بخشیدن به هدفهای برنامه عمرانی پنج ساله به صورت سرمایهگذاری ثابت شامل هزینههای غیر ثابت وابسته در دوره مطالعه و اجراء ویا مطالعات، اجراء میگردد و تمام یا قسمتی از هزینههای اجرای آن از محل اعتبارات عمرانی تأمین میشود و به سه نوع انتفاعی، غیرانتفاعی و مطالعاتی تقسیم میگردد.
با این تعریف مشخص میشود که طرح هایی که ویژگیهای مندرج شده در تعریف فوق را نداشته باشند، طرح غیرعمرانی محسوب میشوند.
انتخاب ضریب بالاسری تابع دو عامل مهم است :
حال با توجه با نوع طرح و نحوه واگذاری آن، مقدار ضریب بالاسری مطابق زیر خواهد بود :
برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص انتخاب ضریب بالاسری در زمان مناقصه، میتوانید مقاله تفسیر تغییرات فهرست بهای سال ۱۴۰۱ را مطالعه نمایید.
احتمالا از خودتان میپرسید اعداد فوق (۱.۳ یا ۱.۴۱ و …) بر چه مبنایی بدست آمدهاند. باید بگوییم که تاکنون هیچ منبع موثقی و هیچگونه مصوبهای از سوی سازمان برنامه و بودجه کشور در مورد آنالیز ضریب بالاسری منتشر نشده است، اما برخی آنالیزها برحسب آنالیز شرکتهای مختلف از جمله آنالیزهای منتشره از سوی سندیکای شرکتهای ساختمانی و تاسیساتی مورد استفاده قرار میگیرد.
از آنجایی که هر پروژه شرایط و ویژگیهای خاص خودش را دارد، بهترین روش برای آنالیز ضریب بالاسری، توجه به منابع و محدودیتهای همان پروژه است. به عبارت دیگر، هر پروژه آنالیز ضریب بالاسری خاص خودش را دارد و باید اجزای آن بصورت هزینه، جداگانه محاسبه و سپس تبدیل به ضریب شود ولی به منظور سهولت در پیشبرد امور، پیش از این آنالیزهایی در این زمینه منتشر شده است.
اجزای سازنده و درصد هرکدام از آنها در آنالیز زیر به نقل از مستندات ارائه گشته از سوی سندیکای شرکتهای ساختمان و تاسیساتی مطابق با جدول زیر بود:
| اجزای هزینههای بالاسری | درصد |
| سود پیمانکار | 10 |
| مالیات بر سود | 1 |
| هزینه دفتر مرکزی | 2.5 |
| هزینههای کارگاهی | 7.85 |
| بیمه | 0 |
| ضمانت نامه | 1.5 |
| هزینه آزمایشگاه پیمانکار | 0.2 |
| صندوق کارآموزی | 0.2 |
| مجموع | 23.25 |
سپس برحسب فرمول زیر، ضریب بالاسری برای طرحهای عمرانی بدست میآید:
1.30 = ( 23.25 – 100) / 100 : ضریب بالاسری
اما این آنالیز به دلیل قوانینی که بعد ها وضع گردید، دستخوش تغییر شد. از جمله این تغییرات :
در سالهای بعد از تغییرات صورت گرفته، پیمانکاران آنالیز رایج تری را در نظر گرفتند:
| اجزای هزینههای بالاسری | درصد |
| سود پیمانکار + مالیات | 11 |
| هزینه دفتر مرکزی | 2.5 |
| هزینههای کارگاهی | 7.85 |
| بیمه | 0 |
| ضمانت نامه | 1.5 |
| هزینه آزمایشگاه پیمانکار | 0.2 |
| صندوق کارآموزی | 0 |
| مجموع | 23.05 |
سپس برحسب فرمول زیر، ضریب بالاسری برای طرحهای عمرانی بدست میآید:
1.30 = ( 23.05 – 100) / 100 : ضریب بالاسری
پس از دیدن جدول بالا، احتمالا درصدی که برای بیمه در نظر گرفته شده است نظرتان را جلب کرده است.
برای تبیین این موضوع باید نگاهی به قوانین بیمه در طرحهای عمرانی و غیرعمرانی داشته باشیم.
حق بیمه در طرحهای عمرانی معادل 6.6 % مبلغ ناخالص کارکرد است که از این مقدار، 5 % سهم کارفرما ( 4.4 % اصل بیمه + 0.6 % بیمه بیکاری ) و 1.6 % هم سهم پیمانکار است.
باتوجه به این که بیمه سهم کارکنان برحسب ۳۰ درصد دستمزد محاسبه شده و ۲۳ درصد آن بر گردن کارفرما (در اینجا کارفرمای کارگر، پیمانکار محسوب میشود) میباشد و پیمانکار ۷ درصد مربوط به کارگر را از حقوق کارگر کسر مینماید و از آن جا که این ۷ درصد معادل با ۱.۶٪ سهم پیمانکار در خصوص حق بیمه است، در نتیجه پیمانکار هزینه بیمه را از حق بیمه کارکنان کسر و در واقع از این بابت هزینه ای از جیب خود پرداخت نمی نماید.
البته برخی از پیمانکاران متعقدند به واسطه بالا بودن ضرایب تامین اجتماعی، ۱.۶ درصد حق بیمه که براساس مبلغ ناخالص کارکرد محاسبه میشود، از میزان ۷ درصدی که از فیش حقوق کارگر کسر گشته بیشتر خواهد، به واسطه همین موضوع هزینه بیمه را در آنالیز هزینه بالاسری لحاظ مینماید.
حق بیمه در طرحهای غیر عمرانی : حق بیمه در طرحهای غیرعمرانی معادل 7.78 % مبلغ ناخالص کارکرد است که تمام این مبلغ بر ذمه پیمانکار است (برای قرارداد هایی که تهیه مصالح بطور کامل برعهده پیمانکار است).
از طرفی پیمانکار مقدار 1.6 % هم از طریق حقوق کارکنان خود بیمه میپردازد پس بایستی این درصد از 7.78 % کسر گردد.
6.18 % = 1.6 – 7.78
پیش از این متوجه شدیم بر حسب آنالیز بیمه طرحهای عمرانی، درصد هزینههای بالاسری در آنالیز ضریب ۱.۳ برابر با ۲۳.۲۵ درصد میباشد.
23.05 + 6.18 = 29.23
بنابراین ضریب بالاسری در طرحهای غیرعمرانی اینگونه بدست میآید که در ادامه نیز آنالیز ضریب بالاسری ۱.۴۱ مربوط به طرحهای غیرعمرانی نیز پیش بینی شده است:
| اجزای هزینههای بالاسری | درصد |
| سود پیمانکار + مالیات | 11 |
| هزینه دفتر مرکزی | 2.5 |
| هزینههای کارگاهی | 7.85 |
| بیمه | 6.18 |
| ضمانت نامه | 1.5 |
| هزینه آزمایشگاه پیمانکار | 0.2 |
| صندوق کارآموزی | 0 |
| مجموع | 29.23 |
پیش تر نیز اشاره کردیم،برخلاف مهندس مشاور که در زمان پیشنهاد قیمت برحسب نوع واگذاری کار و نوع طرح، ضریب بالاسری را مطابق با دستورالعمل کاربرد فهرست بها انتخاب و در برآورد هزینه اجرای کار لحاظ مینماید، پیمانکار در زمان ارائه پیشنهاد قیمت به جای استفاده از ضریب، بایستی آنالیز هزینههای بالاسری را مطابق با شرایط پروژه مورد نظر و سایر پروژه ها، چارت سازمانی و .. به صورت هزینه (پکیج هزینههای بالاسری) محاسبه و در پیشنهاد قیمت خود برای شرکت در مناقصه لحاظ نماید. در ادامه یک مثال در این خصوص ارائه خواهیم کرد.
برای مثال پیمانکاری که میخواهد هزینه کارگاهی خود را محاسبه نماید، بایستی برحسب چارت کارگاهی عوامل شامل، دفترفنی و مهندسان کارگاه، مدیر پروژه، تکنسین ها، مسئول انبار و … نفرات مورد نیاز را مشخص نموده، حقوق هر یک از عوامل را لحاظ کرده و به همین ترتیب هزینه مستمر کارگاه را محاسبه نماید.
سپس هزینه مستمر کارگاه را به نسبت هزینههای کل بالاسری سنجیده و درصد بدست آمده را در آنالیز هزینههای بالاسری لحاظ نماید.
و در یا محاسبه هزینههای مربوط به ضمانت نامه ها موارد ذیل را باید در نظر بگیرد:
و یا برای محاسبه هزینه مالیات قطعی، بایستی پس از تعیین سود مورد نظر از پروژه، ۲۵ درصد سود را به عنوان مالیات قطعی لحاظ نماید.
نکته مهم دیگر این است که هزینههای بالاسری ممکن است از یک پروژه تامین شود که بایستی در آنالیز هزینههای همان پروژه در نظر گرفته شود و یا ممکن است شرکت پیمانکار، چند پروژه در دست داشته و هزینههای مربوط بایستی براساس نسبتی وزنی هر پروژه تخصیص داده شود.
منابع
+ 6.18 = 29.23
بنابراین ضریب بالاسری در طرحهای غیرعمرانی اینگونه بدست میآید که در ادامه نیز آنالیز ضریب بالاسری ۱.۴۱ مربوط به طرحهای غیرعمرانی نیز پیش بینی شده است:
منبع مقاله: designingbuildings.co.uk
بیمه ساختمان یکی از مهمترین ابزارهای حفاظت مالی برای مالکان و ساکنان است که از…
سولهها به عنوان سازههای فلزی مستحکم، نقش مهمی در ساخت انواع ساختمانهای صنعتی، کارگاهی، ورزشی…
بتن مسلح یکی از مهمترین دستاوردهای مهندسی عمران در قرن اخیر است که نقش اساسی…
برش سقف یکی از مراحل مهم و حساس در پروژههای عمرانی است که با هدف…
جوشکاری یکی از اصلیترین روشهای اتصال دائم فلزات و گاهی مواد غیر فلزی است که…